FANDOM


Miasto
Trzemeszno

Trzemeszno bazylika NMP 01
Bazylika
Województwo wielkopolskie
Powiat gnieźnieński
Gmina Trzemeszno
Liczba mieszkańców 7 800
Kod pocztowy 62-240
Strefa numeracyjna (+48) 61
Tablice rejestracyjne PGN
Strona WWW https://trzemeszno.pl/

Trzemeszno — miasto w województwie wielkopolskim, powiecie gnieźnieńskim. Znane przede wszystkim z unikatowych zabytków pochodzących jeszcze z okresu piastowskiego. Jest to jeden z przystanków Szlaku Piastowskiego.

Położenie Edytuj

Trzemeszno położone jest na Pojezierzu Gnieźnieńskim nad jeziorami Popielewskim oraz Kościelnym. Nad pierwszym z nich znajduje się kąpielisko w południowo-wschodniej części miasta, na samych jego obrzeżach. Teren jest dosyć silnie pofałdowany: we wschodniej części gminy rozciąga się Wał Wydartowski, który w najwyższym wzniesieniu osiąga wysokość 167 m.n.p.m. Przy średniej wysokości pojezierzy polskich wahającej się ok. 100 m.n.p.m. jest to istotne wyniesienie. Okolice Trzemeszna to w zdecydowanej mierze tereny rolnicze, zalesione są tylko północno-zachodnie krańce gminy.

Historia Edytuj

Trzemeszno ul sw Jana

Ulica św. Jana

Trzemeszno pl sw Wojciecha

Plac św. Wojciecha

Trzemeszno, ul. sw. Jana

Ulica św. Jana

Trzemeszno, pomnik Kilinskiego

Pomnik Jana Kilińskiego

Trzemeszno bazylika NMP 02

Kopuła bazyliki Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła

Church in Trzemeszno - interior 2

Wnętrze bazyliki

Trzemeszno Mickiewicza 23

Zespół szpitalny św. Łazarza

Trzemeszno alumnat

Alumnat w Trzemesznie

Wieza trzemeszno

Wieża ciśnień

Trzemeszno dawny browar klasztorny, 2007 r (05)

Dawny browar klasztorny

W okolicach Trzemeszna istniał już gród prapolski datowany na VIII-X wiek. Początki miasta natomiast nierozerwalnie wiążą się z fundacją klasztoru kanoników regularnych. Obecna wiedza historyczna pozwala sądzić, że miało miejsce w I połowie XII wieku, prawdopodobnie w latach 30'. Fundatorem był książę Bolesław Krzywousty, a dalej klasztor rozwijała wdowa po nim, Salomea z Bergu i jego liczni synowie. Wprawdzie istniały rozmaite przekazy o wcześniejszych świątyniach, ale dzisiaj nie znaleziono żadnych potwierdzających to dowodów. W Trzemesznie skupiano się mocno na kulcie św. Wojciecha, blisko związanym z Wielkopolską. W XII i XIII wieku klasztor trzemeszeński otrzymał sporą liczbę rozmaitych nadań zarówno w Wielkopolsce, jak i na Kujawach, Pałukach, a nawet na ziemi sieradzkiej, łęczyckiej i sandomierskiej. Dopiero w XIV wieku dobra uległy zmniejszeniu i ustabilizowały się na poziomie, który utrzymał się przez wiele stuleci.

Trzemeszno w 1368 roku otrzymało potwierdzenie dawnych przywilejów wydane przez króla Kazimierza Wielkiego dla klasztoru z przylegającą do niego osadą miejską. Oficjalnego aktu fundacyjnego nie znaleziono, a więc wygląda na to, że Trzemeszno stało się miastem samoistnie przez ciągły rozwój i rozwijanie lokalnych funkcji handlowo-usługowych. W XV wieku miasto było z pewnością o wiele mniejsze od Gniezna, ale dwukrotnie bardziej rozległe od pobliskiego Mogilna. W czasie potopu szwedzkiego Stefan Czarnecki stoczył jedną z bitew pomiędzy Lubiniem a Cytrynowej w sąsiedztwie Trzemeszna; konflikt ten spowodował zresztą zniszczenie połowy zabudowy miasta. W XVIII wieku miasto przeszło rozkwit z powodu działalności opata Michała Kosmowskiego. Założono gimnazjum, ochronkę oraz szpital. Poszerzono wówczas miasto i rozbudowano strefę przemysłową. Trzemeszno należało wówczas do województwa kaliskiego.

W ręce zaborców Trzemeszno trafiło w 1793 roku podczas pierwszego rozbioru. Mieszkańcy brali udział w insurekcji kościuszkowskiej w roku następnym. Jednym z jego pułkowników był zresztą urodzony w Trzemesznie Jan Kiliński (w 1760 roku). W XIX wieku miasto się dalej rozwijało: istniało tu kilka szkół, poczta, hotele, restauracje, sąd, wodociąg czy też nawet lampy uliczne. Był to największy ośrodek powiatu mogilnickiego. W 1872 wieku poprowadzono tutaj także kolej żelazną z Poznania do Inowrocławia, później przedłużoną do Torunia i Olsztyna. Miasto było niewygodne dla zaborców z powodu utrzymującej się zdecydowanej większości ludności polskiej nastawionej patriotycznie. Mieszkańcy Trzemeszna brali udział w pierwszym powstaniu wielkopolskim w 1848 roku, a grupa gimnazjalistów wzięła udział w powstaniu styczniowym, co kosztowało miasto zamknięciem szkoły. Powstanie wielkopolskie wybuchło w mieście 28 grudnia 1918 roku. Powstańcom szybko udało się opanować kluczowe pozycje w mieście i je utrzymać do zwycięskiego rozejmu.

W czasie drugiej wojny światowej mieszkańcy Trzemeszna stawili czynny opór okupantowi, co wieku z nich przypłaciło aresztowaniem lub rozstrzelaniem. Działały jednak organizacje konspiracyjne mimo usilnych starań Niemców, żeby likwidować wszelkie ślady polskości. Po wojnie Trzemeszno trafiło znów do powiatu mogileńskiego. Miasto straciło sąd i weszło w okres regresu przemysłowego trwającego do lat 70' XX wieku. W 1975 roku weszło w skład województwa bydgoskiego. Po najnowszej reformie administracyjnej Trzemeszno trafiło do województwa wielkopolskiego.

Trzemeszno dziś Edytuj

Dzisiaj Trzemeszno jest typowym wielkopolskich miasteczkiem. Samorząd angażuje się w promocje zabytków i walorów turystycznych gminy Trzemeszno, działają rozmaite stowarzyszenia. Działają tutaj hotele i inne ośrodki zapewniające miejsca noclegowe. W samym Trzemesznie znajdziemy także restauracje, kilka dużych marketów i wiele mniejszych sklepów.

W gminie Trzemeszno znajduje się także niewielka ilość asfaltowych ścieżek rowerowych. Oprócz nich gmina dobrze nadaje się do tego typu turystyki z powodu ciekawie urozmaiconego ukształtowania powierzchni i wielości mało uczęszczanych, a dobrze utrzymanych dróg.

Architektura Edytuj

W obrębie Trzemeszna znajduje się wiele wąskich uliczek świadczących o średniowiecznej przeszłości. Stoją przy nich wiekowe domki, niektóre pochodzące nawet z końca XVIII wieku (zwłaszcza plac Wiosny Ludów i ul. Powstańców Wielkopolskich). Spotkać można się również z XIX-wiecznymi kamienicami. Plac Jana Kilińskiego jest natomiast swoistym Rynkiem, chociaż bardziej podłużnym niż zazwyczaj.

Wśród zabytków trzemeszeńskich zdecydowanie przodującą rolę zajmuje Bazylika Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła, która została wzniesiona w stylu romańskim już w I poł. XII wieku. Fundatorem jej był książę Bolesław Krzywousty, świątynia została przeznaczona na użytek osiedlających się w Trzemesznie Kanoników Laterańskich. W kościele zachowały romańskie akcenty: fragmenty murów, filarów czy empora. W XV wieku dzisiejsza bazylika została przebudowana w stylu gotyckim, natomiast w XVIII wieku w stylu barokowym. Wówczas kościół został przykryty charakterystyczną kopułą stylizowaną na tą w bazylice św. Piotra i Pawła w Watykanie.

W samym pobliżu bazyliki znajduje się alumnat, czyli szkoła ufundowana przez trzemeszeńskiego opata Michała Kosmowskiego, budowana w latach 1773-1775. Późnobarokowy gmach pełnił funkcję szkoły, w której uczniowie mogli nabyć podstawowe informacje przydatne do działalności publicznej. Warunkiem przyjmowania nauczycieli od początku było ukończenie Akademii Krakowskiej. Obecnie budynek udostępniono organizacjom społecznym. Innym interesującym gmachem z tego samego okresu jest zbudowany również z inicjatywy Michała Kosmowskiego kompleks szpitalny św. Łazarza wybudowany w latach 1787-1791 (ul. Adama Mickiewicza 21, kilkaset metrów od bazyliki i alumnatu). W budynku oprócz szpitala mieścił się też m.in. sierociniec oraz dom starców. Oprócz funkcji świeckich, w zespole znalazło się też miejsce na obecnie nieużytkowany kościół św. Łazarza. Dzisiaj jest on elegancko wyremontowany przez samorząd i pełni rolę domu samopomocy. Idąc dalej ulicą Adama Mickiewicza natknąć się można na również wpisaną do rejestru zabytków wieżę ciśnień wybudowaną w latach 1906-1908.

Wśród zabytków miasta Trzemeszna znajdzie się również gmach browaru klasztornego położony w pewnym oddaleniu od centrum na ulicy Szymańskiego 3. Budynek powstał również w końcu XVIII wieku z fundacji opata Kosmowskiego, w XIX wieku dobudowano do niego neogotycką wieżę. Budynek jest nieużywany i głęboko niszczejący, chociaż stan ten może ulec niedługo zmianie dzięki remontowi prywatnego właściciela.

Dojazd Edytuj

Trzemeszno leży na drodze krajowej nr 15, co powoduje dobry dojazd do pobliskiego Gniezna oraz dalej do Poznania, a także w drugim kierunku do Inowrocławia, Bydgoszczy i Torunia. Lokalnymi drogami dobrej jakości dojechać można też do sąsiednich miejscowości gminnych m.in. do Mogilna, Orchowa czy też Witkowa.

Dobrze sytuacja prezentuje się także w kwestii połączeń kolejowych. Trzemeszno posiada stacje, na której zatrzymują się regionalne składy Przewozów Regionalnych oraz Kolei Wielkopolskich. W jedną stronę dojechać można więc w ok. godzinę do Poznania przez m.in. Gniezno i Pobiedziska. W drugą dojedziemy do m.in. Mogilna, Inowrocławia, Bydgoszczy i Torunia.

PKSem z placu św. Wojciecha można dojechać do Gniezna, Mogilna oraz Orchowa.

Mapa Edytuj

Wczytywanie mapy…

W okolicy Edytuj

  • Kruchowo (dwór) - 6 km
  • Ławki (dom Hipolita Cegielskiego) - 10 km
  • Jankowo Dolne (miejscowość wypoczynkowa nad jeziorem) - 10 km
  • Wylatowo (kręgi zbożowe) - 11 km
  • Skorzęcin (miejscowość wypoczynkowa nad Jeziorem Niedzięgiel)
  • Mogilno (klasztor pobenedyktyński) - 16 km
  • Gniezno (katedra, Muzeum Początków Państwa Polskiego) - 18 km
  • Poznań (stolica województwa wielkopolskiego) - 67 km

Szlak Piastowski

Trasa WSCHÓD-ZACHÓD KowalWłocławekBrześć KujawskiPłowceRadziejówKruszwicaGniewkowoPakośćKościelecInowrocławStrzelnoMogilnoTrzemesznoGnieznoOstrów LednickiPobiedziskaPoznańLubiń
Trasa PÓŁNOC-POŁUDNIE WągrowiecTarnowo PałuckieŁeknoŻninWenecjaBiskupinGąsawaMarcinkowo GórneKłeckoGnieznoGrzybowoGieczPyzdryLąd nad WartąKoninKalisz
Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.